Jaskra to jedna z najpoważniejszych chorób oczu, prowadząca do postępującego uszkodzenia nerwu wzrokowego. W zaawansowanym stadium może skutkować nieodwracalną utratą wzroku. Szczególnie niebezpieczny jest jej podstępny przebieg – przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów. Dlatego regularne badania okulistyczne odgrywają kluczową rolę w jej wczesnym wykrywaniu i skutecznym leczeniu.
Najpowszechniej występującą postacią choroby jest jaskra otwartego kąta przesączania. W tym przypadku kąt przesączania między tęczówką a rogówką pozostaje otwarty, jednak dochodzi do stopniowego zaburzenia odpływu cieczy wodnistej z oka i wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Choroba rozwija się powoli, a jej pierwsze objawy są subtelne i łatwe do przeoczenia.
Najczęściej pojawiają się ubytki w polu widzenia – początkowo dotyczą widzenia obwodowego, z czasem mogą obejmować również widzenie centralne. Pacjenci często nie zauważają zmian, dopóki nie stają się one znaczne. W bardziej zaawansowanym stadium może wystąpić tzw. „widzenie tunelowe”, czyli ograniczenie pola widzenia do obszaru znajdującego się bezpośrednio przed oczami. Pojawiają się także trudności z widzeniem w słabym oświetleniu, a kolory mogą wydawać się mniej intensywne. Co istotne, ta postać jaskry zazwyczaj nie powoduje bólu, co dodatkowo opóźnia rozpoznanie.
Inaczej przebiega jaskra zamkniętego kąta. Dochodzi w niej do nagłego zamknięcia kąta przesączania i gwałtownego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Objawy są silne i pojawiają się nagle: intensywny ból oka i głowy, pogorszenie widzenia, zaczerwienienie oka, a także nudności i wymioty. Jest to stan wymagający pilnej interwencji lekarskiej.
Jaskra wtórna rozwija się jako następstwo innych schorzeń oczu, urazów, powikłań pooperacyjnych lub chorób ogólnoustrojowych, takich jak cukrzyca. W takich przypadkach leczenie koncentruje się przede wszystkim na usunięciu przyczyny wywołującej wzrost ciśnienia w oku. Z kolei jaskra wrodzona występuje u noworodków i małych dzieci i wynika z nieprawidłowego rozwoju struktur odpowiedzialnych za odpływ cieczy wodnistej. Objawia się m.in. powiększeniem gałek ocznych, nadwrażliwością na światło i nadmiernym łzawieniem.
Rozpoznanie jaskry opiera się na kilku podstawowych badaniach. Najważniejszym jest pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego. Istotne znaczenie ma także badanie dna oka, pozwalające ocenić stan nerwu wzrokowego. Uzupełnieniem diagnostyki są badania obrazowe, takie jak OCT, badanie pola widzenia oraz gonioskopia umożliwiająca ocenę kąta przesączania.
Celem leczenia jest obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego i zahamowanie postępu choroby. Najczęściej stosuje się krople do oczu, które zmniejszają produkcję cieczy wodnistej lub poprawiają jej odpływ. Warunkiem skuteczności terapii jest systematyczność i regularne wizyty kontrolne. W wybranych przypadkach stosuje się leczenie laserowe, a w bardziej zaawansowanych stadiach – leczenie chirurgiczne polegające na wytworzeniu nowych dróg odpływu płynu z oka.
Szczególną czujność powinny zachować osoby, u których jaskra występowała w rodzinie, chorujący na cukrzycę, pacjenci po operacjach oczu oraz osoby z dużymi wadami wzroku. Profilaktyka obejmuje regularne badania okulistyczne, zdrową dietę, aktywność fizyczną oraz leczenie chorób ogólnoustrojowych.
W przypadku jaskry czas ma kluczowe znaczenie. Wczesne wykrycie choroby pozwala zahamować jej rozwój i zachować dobrą jakość widzenia przez wiele lat. Dlatego regularne wizyty u okulisty powinny stać się stałym elementem troski o zdrowie.
Dr n. med. Tomasz Kazało
Lek. Krzysztof Moder
Oddział Okulistyczny WSW w Lesznie
OKODENT Centrum Medyczne
*Opis zdjęcia:
Prawidłowy wynik badania w oku prawym. Ścieńczenie RNFL w biegunie dolnym i górnym w oku lewym. Wyraźna asymetria pomiędzy oczami. Zmniejszenie średniej grubości oraz spłaszczenie krzywej RNFL.
